Drewniane cerkwie łemkowskie V

Beskid Niski - Dolina Białej (część 3) 

W tym poście przedstawię ostatnie cerkwie w Dolinie Białej - w północno-zachodniej części Beskidu Niskiego, na pograniczu osadnictwa łemkowskiego. Dalej na północ mieszkali już Polacy, czego dowodem są stare drewniane kościoły rzymskokatolickie. Tym razem pokazuję cerkwie idąc z zachodu na wschód.

Cerkwie pokazywane w tym poście według kolejności to: 

  Królowa Górna, Bogusza, Binczarowa, Kamianna, Bukowiec i Wawrzka

KRÓLOWA GÓRNA to duża wieś na północno-zachodnim skraju Beskidu Niskiego, 10 km na wschód od Nowego Sącza. Dawniej była podzielona na Polską i Ruską zamieszkałą przez Łemków. Obecnie Ruska nazywa się Górną. Znajduje się tu dawna greckokatolicka cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Bogurodzicy, obecnie kościół cmentarny pod wezwaniem Narodzenia NMP. Cerkiew została zbudowana w 1815 r. z wykorzystaniem starszej wieży z XVII lub XVIII w. W późniejszym czasie była przebudowywana. Jest to cerkiew dwudzielna typu schyłkowego nakryta dachem kalenicowym z dwoma wieżyczkami. Po obu stronach nawy znajdują się kaplice boczne, które sprawiają wrażenie transeptu. Starsza od cerkwi słupowa wieża o pochyłych ścianach z izbicą i obszerną zachatą nakryta jest daszkiem namiotowym z dużym barokowym hełmem. 

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Wieża cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Izbica wieży cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej  

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Dachy cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Wnętrze cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Wnętrze cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej autorstwa Karola Różewicza z Sanoka. Jest on również autorem całej polichromii wnętrza. Malarz ten był dość aktywny na terenie Łemkowszczyzny w II połowie XIX w. Był on m.in. autorem ikonostasu i polichromii cerkwi w Wierchomli Wielkiej (patrz: Cerkwie Łemkowskie Doliny Popradu).

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - skrajna lewa ikona namiestna św. Mikołaja  

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - ikona namiestna Matki Boskiej Hodegetrii

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - ikona namiestna Chrystusa Nauczającego

Ikonostas cerkwi w Królowej - ikona chramowa Narodzenia Bogurodzicy

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - Chrystus Arcykapłan, centralna ikona rzędu deesis 

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - lewa strona rzędów prazdników, deesis i proroków

Ikonostas cerkwi Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - prawa strona rzędów prazdników, deesis i proroków 

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej. 

Monumentalne przedstawienie "Sądu Ostatecznego" na sklepieniu autorstwa Karola Różewicza

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - przedstawienie "Sądu Ostatecznego" na sklepieniu cerkwi.

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - górna część "Sądu Ostatecznego" na sklepieniu cerkwi

Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy w Królowej - dolna część "Sądu Ostatecznego" na sklepieniu cerkwi

BOGUSZA to wieś w zachodniej części Beskidu Niskiego, kilka kilometrów od Królowej Górnej. Znajduje się tu cerkiew pod wezwaniem św. Dymitra z 1858 r., obecnie kościół pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego. Jest to cerkiew typu schyłkowego z dachem dwu-kalenicowym i pochyłą wieżą z izbicą. Dachy i wieża zwieńczone są wielkimi barokowymi hełmami. Przed cerkwią stoi dzwonnica szkieletowa nakryta namiotowym daszkiem z barokowym hełmem. Bogusza była ostatnim miejscem posługi kapłańskiej wspomnianego w poprzednim poście ks. Mieczysława Czekaja. W latach 1999-2011 pełnił on tu funkcję księdza rektora. Zmarł w Domu Księży Emerytów w Tarnowie w roku 2016 i spoczął na cmentarzu w Boguszy. Jego zasługi dla ratowania cerkwi łemkowskich są nie do przecenienia. Będąc wieloletnim opiekunem i kustoszem powierzonych mu świątyń przeprowadził szereg prac konserwatorskich przywracających dawną świetność architekturze i wyposażeniu tych obiektów. Dbał przy tym o zachowanie oryginalności i autentyczności budowli, wierności tradycji w której powstały, a także o merytoryczną poprawność przeprowadzonych zabiegów renowacyjnych. W czasie swego pobytu w Boguszy przyczynił się do odnowienia polichromii, ikonostasu i innych elementów wyposażenia. W Boguszy byłem trzy razy i nie udało mi się zwiedzić cerkwi wewnątrz, mimo że za każdym razem próbowałem dodzwonić się na plebanię znajdującą się tuż obok. 

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Barokowe hełmy cerkwi św. Dymitra w Boguszy     

 Wieża cerkwi św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

Cerkiew św. Dymitra w Boguszy

BINCZAROWA to duża wieś leżąca kilka kilometrów na wschód od Boguszy i 8 km na południe od Grybowa. Znajduje się tu zbudowana w 1764 r. dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Dymitra, obecnie kościół pod wezwaniem św. Stanisława. Wzniesiona została w roku 1760, i dwukrotnie przebudowywana - w roku 1797 i 1879 (gruntownie). Cerkiew pierwotnie łemkowska po przebudowach straciła styl upodabniając się bardziej do kościoła. Po obu stronach prezbiterium znajdują się zakrystie. Jedynymi wyznacznikami cerkwi są barokowe hełmy nad prezbiterium i nawą oraz wieża o pochyłych ścianach z izbicą i zachatą obejmująca babiniec.

Cerkiew św. Dymitra w Binczarowej

Cerkiew św. Dymitra w Binczarowej

Wieża cerkwi św. Dymitra w Binczarowej

Cerkiew św. Dymitra w Binczarowej

Wnętrze cerkwi św. Dymitra w Binczarowej - zdjęcie wykonane z przedsionka przez kratę

Wnętrze cerkwi św. Dymitra w Binczarowej - zdjęcie wykonane z przedsionka przez kratę

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Binczarowej - zdjęcie wykonane z przedsionka przez kratę

KAMIANNA to malownicza wieś położona w głębokiej dolinie w zachodniej części Beskidu Niskiego. We wsi były dwie cerkwie: greckokatolicka z początku XIX w. i - po przejściu wszystkich mieszkańców na prawosławie - wybudowana w 1930 r. dość duża tymczasowa cerkiew prawosławna tzw. czasownia pod wezwaniem św. Paraskewy. Po wojnie od 1947 r. cerkiew prawosławna zaczęła pełnić funkcją kościoła filialnego parafii w Bereście pod wezwaniem Nawiedzenia NMP, natomiast cerkiew greckokatolicka w 1949 r. została przeniesiona do Bukowca na Pogórzu Rożnowskim z przeznaczeniem na kościół. Znajdująca się w Kamiannej dawna cerkiew prawosławna to budowla trójdzielna na planie krzyża z dachami kalenicowymi krytymi blachą, z dużą kopułą na skrzyżowaniu naw i czterema mniejszymi cebulastymi kopułkami na ramionach krzyża. Z dawnego wyposażenia cerkwi nie zachowało się nic. Obecne wyposażenie wnętrza w kolorze naturalnego drewna utrzymane jest w stylu ludowo-regionalnym. Mało znana wieś po wojnie zamieniła się w znany na całą Polskę ośrodek pszczelarstwa dzięki przebywającemu tam od 1960 r. księdzu Henrykowi Ostachowi, zapalonemu miłośnikowi pszczół i honorowemu Prezesowi Polskiego Związku Pszczelarstwa. Po przejściu ks. Ostacha na emeryturę ośrodek wydaje się chylić ku upadkowi. 

Cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Obok cerkwi znajduje się Ośrodek Pszczelarstwa z pasieką i ciekawymi przykładami uli

Ciekawe ule pasieki Ośrodka Pszczelarstwa w Kamiannej 

Kapliczka św. Benedykta z Nursji na terenie pasieki w Kamiannej

Kapliczka św. Ambrożego patrona pszczelarzy na terenie pasieki w Kamiannej

BUKOWIEC to wieś na Pogórzu Rożnowskim. Znajduje się tu przeniesiona z Kamiannej dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Paraskewy. Obecnie pełni funkcję kościoła parafialnego pod wezwaniem Niepokalanego Serca NMP. Cerkiew powstała w Kamiannej w 1805 r., przebudowana była w 1892 r., a w roku 1949 przeniesiona została do Bukowca z przeznaczeniem na kościół. Pierwotnie była to cerkiew łemkowska typu schyłkowego, dwudzielna nakryta dachami kalenicowymi z izbicową wieżą o pochyłych ścianach. W Bukowcu odtworzono cerkiew w całości, rozbudowując ją i wprowadzając szereg zmian. Dobudowano nowe prezbiterium przez co powiększono nawę o stare prezbiterium, zlikwidowano charakterystyczne dla cerkwi cebulaste hełmy, nakryto wieżę hełmem namiotowym i nad nawą dodano wieżyczkę na sygnaturkę. Wprowadzono również kilka zmian do architektury wnętrza. Wyposażenie cerkiewne zamieniono w całości na kościelne - ołtarze neobarokowe i inne (stacje Drogi Krzyżowej, chrzcielnica, obrazy).

Kościół Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu / dawna cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Kościół Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu / dawna cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Kościół Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu / dawna cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Kościół Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu / dawna cerkiew św. Paraskewy w Kamiannej

Wnętrze kościoła Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu  

Główny ołtarz Niepokalanego Serca NMP kościoła w Bukowcu

Lewy boczny ołtarz św. Józefa w kościele Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu

Prawy boczny ołtarz Najświętszego Serca Jezusa w kościele Niepokalanego Serca NMP w Bukowcu 

WAWRZKA to niewielka wieś na trasie Florynka-Ropa. Była to graniczna wieś łemkowska. W sąsiedniej Ropie mieszkali już Polacy. Przed wojną prawie wszyscy greckokatoliccy mieszkańcy wsi przeszli na prawosławie i w 1935 r. postanowili wybudować pierwszą własną cerkiew. Z powodu braku środków budowa szła bardzo wolno i została przerwana przez wojnę. Budowę dokończyli nowoprzybyli po 1947 r. polscy osadnicy. Świątynię konsekrowano w 1950 r. już jako kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej. Kościół wyglądem nawiązuje do architektury łemkowskiej. Jest orientowany, dwudzielny, konstrukcji zrębowej z wieżą słupowo-ramową od zachodu. Nakryty jest blaszanym dachem kalenicowym wielopołaciowym z niewielkimi cebulastymi hełmami i makowiczkami zwieńczonymi krzyżem łacińskim. Podobnie wieża ma cebulasty hełm z makowiczką i krzyżem. Na terenie przykościelnym stoi dzwonnica szkieletowa nakryta daszkiem.

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce

Kościół Matki Boskiej Szkaplerznej w Wawrzce