wtorek, 18 czerwca 2019

Drewniane cerkwie łemkowskie - Beskid Sądecki / Dolina Popradu

Łemkowszczyzna to południowo-wschodni region Polski i północno-wschodnie regiony Słowacji, zamieszkane przez napływową ludność pochodzenia wołosko-ruskiego. Ludność wołoska, zajmująca się głównie pasterstwem, napłynęła na te tereny z południa najwcześniej (na przełomie XV/XVI w.). Po niej od XVI w. dołączała ludność ze wschodu pochodzenia ruskiego. W Polsce ludność tę zaczęto nazywać Łemkami od używanego przez nich słowa łem (tylko) pochodzącego z języka słowackiego. Początkowo Łemkowie traktowali to określenie jako obraźliwe, lecz z czasem zaakceptowali je i używają do dziś. Na Słowacji określenie to nie występuje. Mieszkańców terenów po południowej stronie granicy nazywa się tam Rusinami, a potocznie Rusnakami.
Na terenie Polski Łemkowie zasiedlili cały obszar Beskidu Niskiego od graniczącej z Bieszczadami Doliny Osławy na wschodzie, po Dolinę Popradu w Beskidzie Sądeckim na zachodzie.
Po II wojnie światowej wszyscy Łemkowie zostali wysiedleni - większość w latach 1944-1946 na teren Ukrainy, pozostała część w 1947 r. na Ziemie Odzyskane w ramach "Akcji Wisła". Na terenach gdzie trwały silne walki UPA wiele wsi uległo całkowitej zagładzie. Po 1956 r. część Łemków z Ziem Zachodnich powróciła w rodzinne strony, głównie do wsi: Uście Gorlickie, Bielanka, Hańczowa, Zdynia, Komańcza. Łemkowie nadal żyją w Polsce - duże skupiska na Ziemiach Zachodnich (np. w Legnicy) oraz na ich dawnych terenach rodzinnych m.in. w Gorlicach i Krynicy Zdroju. W Zdyni co roku w lipcu organizowany jest festiwal kultury łemkowskiej "Łemkowska Watra" z udziałem zespołów i uczestników z całej Polski, Ukrainy i Słowacji.
Trwałym śladem obecności Łemków na tych terenach są stare cerkwie greckokatolickie i prawosławne, głównie drewniane. W kilkunastu wsiach zachowały się cerkwie murowane.
Inaczej niż w Bieszczadach, na terenie Łemkowszczyzny zachowało się stosunkowo wiele, bo około 60 starych cerkwi drewnianych. Nie bez znaczenia było przejmowanie ich zaraz po wojnie przez Kościół Rzymskokatolicki, co zabezpieczyło je przed dewastacją i rozkradaniem wyposażenia. Cerkwie łemkowskie reprezentują trzy dość jednolite style. Są to: klasyczny typ północno-zachodni, północno-wschodni i schyłkowy.
Ogólnie rzecz biorąc każda cerkiew łemkowska zbudowana jest na podłużnym planie, jest orientowana (prezbiterium skierowane na wschód), konstrukcji zrębowej i składa się z trzech części: najwyższej i szerszej nawy oraz niższego prezbiterium i babińca. Przy prezbiterium dobudowywano jedną lub dwie zakrystie. Starsze cerkwie nie miały wież, tylko dachy namiotowe zwieńczone pozorną latarnią z makowiczką i krzyżem. W XVIII w. pod wpływem kościoła łacińskiego zaczęto budować lub dobudowywać do istniejących już cerkwi wieże-dzwonnice o pochyłych ścianach, które swymi słupami obejmowały lub wchodziły do babińca. Wieże te w górnej części gdzie znajdują się dzwony mają tzw. izbicę z otworami głosowymi. Czasami jest to tylko pozorna izbica z podwójnym obiciem krótszymi deskami górnej części wieży. W niektórych cerkwiach w dolnej części wieży budowano tzw. zachatę na kształt zamkniętych sobót, która służyła jako składzik lub do powiększenia babińca. Jednocześnie dachy prezbiterium i nawy otrzymały barokowe hełmy.     
Klasyczne cerkwie typu północno-zachodniego mają najczęściej dwu lub trzykrotnie łamane dachy namiotowe zakończone wieżą z barokowym hełmem (tzw, banią), pozorną latarnią i krzyżem. Niektóre starsze cerkwie zamiast barokowego hełmu zachowały poprzednie zwieńczenie, tzn. ślepą latarnię z makowiczką i krzyżem (np. Bałucianka i Bodrużal na Słowacji). Pod koniec XVIII w. zaczęto upraszczać zwieńczenia zrębowe. Załamania na dachach namiotowych imitowane są tylko gzymsami i pojawiają się dachy kalenicowe. Wieża, która pierwotnie obejmowała babiniec dostawiana jest od zachodu, co daje dodatkową przestrzeń dla wiernych. Należy jednocześnie pamiętać, że niektóre starsze cerkwie upraszczano po przebudowie. Rezygnowano z dachów namiotowych zamieniając je na kalenicowe.  
Późniejsze cerkwie XIX i XX-wieczne, zwane schyłkowymi, mają uproszczoną formę na wzór kościołów rzymskokatolickich. Nakryte są dachem jedno lub dwu-kalenicowym, a tradycyjna trójdzielność zaznaczona jest na zewnątrz wieżyczkami z barokowym hełmem, pozorną latarnią i krzyżem lub tylko pozorną latarnią z krzyżem.
Niezależnie od powyższych typów, na terenie Łemkowszczyzny znajduje się kilka cerkwi w innych stylach: huculskim (Gładyszów) i narodowo-ukraińskim (Daliowa, Krzywa) lub epigonalne próbujące naśladować inne style (np. Złockie, Słotwiny). 
Cerkwie, które chcę tu pokazać powstawały od początku XVII do XX wieku. Najstarsza z nich to słynna cerkiew w Powroźniku z 1600 r. Zachowane dokumenty mówią jedynie o sześciu cerkwiach istniejących na Łemkowszczyźnie w XVI w. Były to świątynie w Krempnej, Radoszycach, Tylawie, Daliowej, Myscowej i Zyndranowej. Żadna z nich nie przetrwała do naszych czasów. Od zakończenia II wojny światowej do 1956 r., czyli do końca tzw. "akcji na cerkwie", na terenie Łemkowszczyzny zniszczono ogółem 65 cerkwi, najstarsze pochodziły z XVII w. 
Od paru lat podróżuję po tych terenach i - z małymi wyjątkami - zwiedziłem prawie wszystkie cerkwie. Przesuwał się będę z zachodu na wschód, bowiem najstarsze i najbardziej typowe cerkwie łemkowskie znajdują się na zachodzie - w Beskidzie Sądeckim i w centralnej części Beskidu Niskiego. Zaczynam od Doliny Popradu w Beskidzie Sądeckim gdzie znajduje się 8 cerkwi drewnianych. Posuwał się będę z biegiem Popradu, czyli z południa na północ. Zamieszczam też zdjęcia wnętrz tych cerkwi, które udało mi się zwiedzić od środka. W miarę możności korzystałem z prowadzonej w województwie małopolskim akcji "obiekty otwarte latem". Do innych udało mi się czasami wejść przed lub po nabożeństwie.

DUBNE - cerkiew św. Michała Archanioła typu północno-zachodniego z 1853 lub 1863 r. Obecnie kościół pod tym samym wezwaniem, 
filia parafii w Muszynie.

Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem

Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem

 Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem
  
Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Dubnem. Ikonostas stanowi przegrodę między prezbiterium a nawą. Oddziela miejsce święte - sanktuarium od nawy i babińca - miejsca dla wiernych grzeszników. Mniej więcej do XVIII w. ustalił się jego kształt podporządkowany pewnej treści teologicznej. Stanowi on swego rodzaju biblię dla ubogich, która ma przybliżać ewangelię i uczyć prawd wiary. Składa się z czterech rzędów ikon: namiestnych, prazdników, deesis i proroków starego testamentu. Zwieńczeniem jego jest "Ukrzyżowanie" - malowany krucyfiks z postaciami Matki Boskiej po lewej i św. Jana po prawej. Najważniejszy rząd ikon namiestnych składa się z od lewej do prawej: ikony świętego najbardziej czczonego w danym regionie (na Łemkowszczyźnie jest to zwykle św. Mikołaj, patron ubogich i pasterzy), ikony Matki Boskiej (Hodegetrii lub Eleusy), ikony Chrystusa Nauczającego i ikony chramowej, czyli patrona cerkwi.

Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem. Fragment ikonostasu - środkowe ikony namiestne: Matka Boska Hodegetria i Chrystus Nauczający występujące po obu stronach carskich wrót. Matka Boska Hodegetria to najpopularniejsze w sztuce wschodniej przedstawienie Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Matka Boska w lewej ręce trzyma Dzieciątko, prawą wskazuje na nie, symbolicznie pokazując drogę do zbawienia. Jest to wizerunek hieratyczny, obie postacie patrzą na wprost, nie mając ze sobą kontaktu wzrokowego. Nazwa Hodegetria pochodzi od kościoła Ton Hodigon w Konstantynopolu gdzie zgodnie z tradycją wschodnią miał być przeniesiony wizerunek Matki Boskiej namalowany przez św. Łukasza. 

Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem. Fragment ikonostasu - chramowa ikona patrona cerkwi

Cerkiew św. Michała Archanioła w Dubnem. Dwa fragmenty ikonostasu - prazdniki i Apostołowie z rzędu deesis 
(po lewej śś. Piotr i Andrzej, po prawej śś. Paweł i Jakub Starszy).

LELUCHÓW - cerkiew św. Dymitra z 1861 r. Jest to cerkiew typu północno-zachodniego po przebudowie. Ma formę uproszczoną - podwójnie łamane dachy namiotowe nie mają hełmów barokowych, zwieńczone są jedynie ślepymi latarniami z krzyżem, wieża z pozorną izbicą. Na zewnątrz słupowa dzwonnica nakryta daszkiem namiotowym. Obecnie kościół pod tym samym wezwaniem. 

Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie. Aktualny widok cerkwi na wiosnę. 
W lecie liście drzew prawie całkowicie zasłaniają wieżę od frontu.

Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie - aktualny widok na wiosnę

Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie - aktualny widok z tyłu na wiosnę

Wnętrze cerkwi św. Dymitra w Leluchowie

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie. Polichromię wnętrza i ikonostas wykonał zaproszony z Bardejowa 
słowacki malarz węgierskiego pochodzenia Viktor Zomph. Był on również autorem ikonostasu cerkwi w niedalekiej Andrzejówce.

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie - pierwsza z lewej w rzędzie namiestnych ikona św. Mikołaja. Po prawej stronie 
widoczne lewe wrota diakońskie z ikoną Matki Boskiej ze "Zwiastowania", Archanioł Gabriel znajduje się na prawych wrotach diakońskich.

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie. Środkowe ikony w rzędzie namiestnych
Matka Boska Hodegetria i Chrystus Nauczający. 

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie. Lewa strona drugiego, trzeciego i czwartego rzędu ikon. Drugi rząd to prazdniki - sceny przedstawiające 12 najważniejszych świąt roku liturgicznego. Rząd trzeci to deesis (z greckiego oznaczający błagalną modlitwę). Przedstawia on Chrystusa na tronie (Pantokrator - Wszechwładca lub Wielki Kapłan) w otoczeniu Apostołów, orędowników ludzi. Czwarty rząd przedstawia ikony 12 proroków Starego Testamentu. Prorocy i Apostołowie występują parami; w niektórych cerkwiach pojedynczo. 

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie. "Ostatnia Wieczerza" występująca nad carskimi wrotami w rzędzie prazdników i środkowa część deesis - Chrystus Pantokrator. W starszych cerkwiach na środkowej ikonie obok Chrystusa stoją w błagalnej pozie: po lewej Matka Boska, po prawej św. Jan Chrzciciel. Jest to tzw. Trimorfion, najstarsza forma deesis. Trimorfion z Apostami nazywany jest wielkim deesis

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Leluchowie. Prawa strona drugiego, trzeciego i czwartego rzędu ikon.

Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie. Ikona Pieta, najprawdopodobniej autorstwa Viktora Zompha. Motyw piety to również wpływ sztuki łacińskiej.

Cerkiew św. Dymitra w Leluchowie. Zabytkowy krucyfiks z XVIII w. To niezwykła rzadkość w cerkwi, która w zasadzie nie dopuszczała wizerunków przestrzennych postaci (rzeźb, reliefów). Dozwolone były tylko wizerunki płaskie w postaci ikony. Moje wątpliwości czy jest to  krucyfiks łaciński czy wschodni rozwiał napis na krzyżu w cyrylicy - INCI. 

JASTRZĘBIK - Cerkiew św. Łukasza Ewangelisty typu północno-zachodniego z XIX w. Dokładna data budowy nie została ustalona. Obecnie jest to kościół pod tym samym wezwaniem, filia parafii w Złockiem. Cerkiew znajduje się na skarpie powyżej drogi. Po jej bokach rosną wysokie drzewa zakrywające ją w lecie. Z przodu na skarpie stoi duża latarnia z plątaniną kabli. Jedyny ciekawy widok latem jest z tyłu od strony prezbiterium.

Wieże cerkwi św. Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku

Cerkiew św. Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku - widok na wiosnę

Cerkiew św.Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku. Brak liści na drzewach pozwala dokładnie zobaczyć architekturę cerkwi. 
Jest to nietypowa cerkiew w stylu północno-zachodnim z wydłużonym babińcem krytym dachem kalenicowym, 
do którego dostawiona jest wieża z izbicą i zachatą. 

Cerkiew św. Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku. Widok z parkingu na wiosnę.

Ikonostas cerkwi św. Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku

Cerkiew św. Łukasza Ewangelisty w Jastrzębiku, Fragment ikonostasu - środkowe ikony namiestne: Matka Boska Hodegetria i Chrystus Nauczający.

ZŁOCKIE - Cerkiew św. Dymitra, obecnie kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia NMP. Zbudowana w latach 1867-1872 przez cieślę Kondracza. Jest to jedna z największych cerkwi łemkowskich i pierwsza kopułowa, epigonalna wzorowana na cerkwiach w stylu narodowo-ukraińskim. Cerkiew zbudowana jest na planie krzyża - posiada transept na wysokości kopuły. 

Dzwonnica i cerkiew św. Dymitra w Złockiem.

Cerkiew św. Dymitra w Złockiem - widok od strony starego cmentarza.

Widok na imponującą kopułę cerkwi św. Dymitra w Złockiem

Cerkiew św. Dymitra w Złockiem. Od strony drogi cerkiew otoczona jest szpalerem wysokich drzew, które w lecie zasłaniają ją dokładnie. 
Widok bez liści na drzewach pozwala obejrzeć cerkiew od strony północnej.

Wnętrze cerkwi św. Dymitra w Złockiem. W cerkwi byłem na wieczornej mszy i zdjęcia udało mi się zrobić w czasie procesji gdy uczestnicy wyszli na zewnątrz. Pierwszy rzut oka po wejściu do cerkwi robi niesamowite wrażenie - pod tonącą w półmroku wysoką kopułą pojawia się jasne prezbiterium z ikonostasem niczym scena, na której rozgrywać się będzie misterium mszalne.

Wnętrze cerkwi św. Dymitra w Złockiem. W dużym przestronnym wnętrzu w kolorze naturalnego drewna jedynie prezbiterium w niebieskiej tonacji posiada polichromię. Stwarza to ciekawą scenerię dla wspaniałego ikonostasu. Po jego bokach w nawie stoją dwa ołtarze - Matki Boskiej Częstochowskiej z lewej oraz Cyryla i Metodego z prawej.

Prezbiterium cerkwi św. Dymitra w Złockiem z ikonostasem pośrodku. Twórcami ikon są Antoni i Michał Bogdańscy. Była to trzypokoleniowa rodzina malarzy kościelnych i cerkiewnych, którzy na przełomie XIX i XX w. działali na terenie Łemkowszczyzny po obu stronach Karpat. Nestorem rodu był Józef Bogdański urodzony w Kalwarii Pacławskiej. Jego synami byli Paweł i Antoni, a wnukami Jan i Feliks synowie Pawła oraz Michał i Zygmunt synowie Antoniego. Zarzuca się im latynizację malarstwa cerkiewnego (czerpali ze wzorów zachodnich, nie bizantyńskich), ale takie było zapotrzebowanie w tym czasie na sztukę cerkiewną i potrafili to dobrze wykorzystać. Nie narzekali na brak zamówień, a z ich dorobku zachowało się wiele prac w cerkwiach Łemkowszczyzny. Na uwagę zasługuje również bardzo piękna robota snycerska szkieletu i ram ikonostasu.

Środkowe ikony w rzędzie ikon namiestnych: Matka Boska Hodegetria i Chrystus Nauczający

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Złockiem - skrajna lewa ikona namiestna św. Mikołaja

 Ikonostas cerkwi w Złockiem - ikona chramowa św. Dymitra, patrona cerkwi

Cerkiew św. Dymitra w Złockiem. Ikona świętego kościoła wschodniego z widokiem cerkwi w Złockiem w tle. 

SZCZAWNIK - Cerkiew św. Dymitra w 1841 r. Obecnie kościół pod tym samym wezwaniem. Podobnie jak w Jastrzębiku jest to nietypowa 
cerkiew w stylu północno-zachodnim z wydłużonym babińcem krytym dachem kalenicowym, do którego dostawiona jest wieża.

Wieża cerkwi św. Dymitra w Szczawniku

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku. Najciekawszy widok świątyni jest z tytułu, skąd można podziwiać całą jej sylwetkę.

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Szczawniku. Ta niepozorna na zewnątrz cerkiew ma niezwykle interesujące wnętrze. 
Jest ona udostępniana zwiedzającym przed i po niedzielnej mszy.

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - skrajne boczne ikony namiestne: św. Mikołaja i św. Dymitra, patrona cerkwi

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - ikona namiestna Matki Boskiej Hodegetrii po lewej stronie carskich wrót

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - carskie wrota. Zwykle znajdują się na nich małe okrągłe ikony przedstawiające "Zwiastowanie" (rozdzielne) 
i czterech Ewangelistów. W tej cerkwi mamy tylko "Zwiastowanie", Ewangeliści znajdują się w narożnikach sklepienia nad ikonostasem.

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - ikona namiestna Chrystusa Nauczającego po prawej stronie carskich wrót 

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Szczawniku - lewa strona drugiego, trzeciego i czwartego rzędu ikon: prazdników, deesis i proroków

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Szczawniku - "Ostatnia Wieczerza" znajdująca się nad carskimi wrotami w rzędzie prazdników, środkowa część deesis - Chrystus Pantokrator i zwieńczenie ikonostasu - krucyfiks z Matką Boską i św. Janem. W przeciwieństwie do "Ukrzyżowania" na belce tęczowej w kościołach rzymskokatolickich, w cerkwiach są to oddzielne wizerunki postaci malowane na płaskich formach.

Ikonostas cerkwi św. Dymitra w Szczawniku - prawa strona drugiego, trzeciego i czwartego rzędu ikon: prazdników, deesis i proroków 

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - późnobarokowy boczny ołtarz "Przemienienie Pańskie". Ołtarze boczne pojawiły się 
po synodzie Zamojskim w 1720 r., którego celem była latynizacja obrządków w cerkwiach unickich. 

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku. Polichromię ornamentalno-figuralną wykonał  w 1937 r. Serhij Stelmaszczuk 
z artelem Ryznica z Sambora (Ukraina). Na lewej ścianie nawy znajduje się duży obraz "Chrzest Rusi"

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku. Na przeciwnej ścianie nawy znajduje się podobnej wielkości obraz "Sądu Ostatecznego"

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - Serhij Stelmaszczuk Archanioł Michał z "Sądu Ostatecznego"

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - polichromia "Modlitwa w Ogrojcu"

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - jeden z czterech Ewangelistów, św. Marek w narożniku sklepienia przedniej części nawy

Cerkiew św. Dymitra w Szczawniku - płaszczenica, przedstawienie na płótnie Chrystusa w grobie 
wykorzystywana w kościele wschodnim podczas liturgii Wielkiego Tygodnia

MILIK - cerkiew śś. Kosmy i Damiana typu północno-zachodniego z 1813 r. Wieża z izbicą, aczkolwiek chyba nie ma na niej dzwonów, 
bowiem na zboczu nieco powyżej cerkwi znajduje się wolnostojąca dzwonnica. Obecnie kościół pod tym samym wezwaniem.

Dzwonnica i cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Miliku

Cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Miliku. Z prawej strony prezbiterium znajduje się duża zakrystia.

Wieże cerkwi śś. Kosmy i Damiana w Miliku 

Wieże cerkwi śś. Kosmy i Damiana w Miliku

Cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Miliku wiosną bez kurtyny z liści

Dzwonnica i cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Miliku wiosną

Cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Miliku na wiosnę

Wieże cerkwi śś. Kosmy i Damiana w Miliku

Ikonostas cerkwi śś. Kosmy i Damiana w Miliku

ANDRZEJÓWKA - cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy typu północno-zachodniego z lat 60. XIX w. Powstała w wyniku przebudowy starszej z XVII lub XVIII w. Obecnie kościół pod wezwaniem Marii Panny Wniebowziętej. Cerkiew znajduje się na najwyższym wzniesieniu wzgórza w dolinie potoku wpadającego do Popradu, w której położona jest wioska. Poniżej cerkwi znajduje się stary cmentarz, powyżej - nowy.

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce - widok ze starego cmentarza

Wieże cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce

Wieża cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce. W dolnej części wieża ma szeroką zachatę, w górnej izbicę z otworami głosowymi.

Izbica wieży cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce - stan aktualny

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce - widok ze starego cmentarza

Cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy w Andrzejówce. Wokół cerkwie biegnie murek kryty gontem obejmujący również stary cmentarz w dole.

WIERCHOMLA WIELKA - cerkiew św. Michała Archanioła z 1821 r. Jest to cerkiew bezstylowa dwudzielna z niewielką kruchtą od zachodu, nakryta dachem dwu-kalenicowym z niewielkimi wieżyczkami nad prezbiterium i nawą. Obecnie służy jako kościół pod tym samym wezwaniem. W starej części cmentarza znajduje się grób rodziców Wołodymyra Chylaka znanego pisarza łemkowskiego, który urodził się w Wierchomli Wielkiej w 1843 r. w rodzinie parocha. Sam był również proboszczem na Łemkowszczyźnie w Izbach i Bartnem. Zmarł w 1893 r. w Lityniu na Wołyniu. 

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej

Przednia część nawy cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej. Wnętrze cerkwi uważane jest za perełkę łemkowskiej sztuki cerkiewnej. Polichromię wykonał Karol Różewicz w 1890 r. Gdy zwiedzałem ją natrafiłem na remont wnętrza - na środku nawy ustawione było rusztowanie zasłaniające sklepienie. Na szczęście można było zobaczyć prezbiterium, ikonostas i przednią część nawy.

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej. Środkowa część rzędu ikon namiestnych: Matka Boska Hodegetria, 
carskie wrota i Chrystus Nauczający.

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - lewa skrajna ikona namiestna św. Mikołaja

Ikonostas cerkwi w Wierchomli Wielkiej - ikona chramowa św. Michała Archanioła, patrona cerkwi

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - lewa strona rzędu prazdników, deesis i proroków

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej. Środkowa część rzędu prazdników - "Ostatnia Wieczerza", 
deesis - Chrystus Pantokrator i krucyfiks.

Ikonostas cerkwi św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - prawa strona rzędu prazdników, deesis i proroków

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej. Ołtarz główny w prezbiterium to tabernakulum pod rzeźbionym baldachimem. Na wprost ołtarza wisi ikona Ukrzyżowanie a po bokach Czterech Ewangelistów. W cerkwiach oprócz kapłana i posługujących do mszy nikt, a szczególnie kobiety, nie ma wstępu do prezbiterium. Obecnie turyści mogą je zwiedzać bez ograniczeń.

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - boczny ołtarz Opieki Bogurodzicy (Pokrowy). Jest to zlatynizowana wersja tego przedstawienia - Matka Boska otacza swym płaszczem przedstawicieli różnych warstw społecznych. Pokrow oznacza welon i w kościele wschodnim nawiązuje do wizji błogosławionego Andrzeja Szalonego z X w., który w kościele na Blachernach koło Konstantynopola, w którym przechowywana była relikwia welonu Matki Boskiej, miał wizję że Matka Boska weszła do świątyni i rozpostarła swój welon nad zgromadzonymi tam ludźmi. Wizerunek tej sceny przedstawia Matkę Boską z cienkim welonem w rękach unoszącą się nad wiernymi. Scena ta jest częstym motywem w malarstwie cerkiewnym i wiele cerkwi nosi wezwanie Pokrowy.

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - boczny ołtarz śś. Olgi i Włodzimierza, 
którzy schrystianizowali Ruś Kijowską w obrządku bizantyńskim

Cerkiew św. Michała archanioła w Wierchomli Wielkiej - ikona śś. Cyryla i Metodego, patronów Słowian

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - ikona śś. Grzegorza Wielkiego i Jana Złotoustego, 
ojców kościoła wschodniego i twórców liturgii prawosławnej

Cerkiew św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej - polichromia "Wniebowzięcie NMP" na sklepieniu przedniej części nawy
  

2 komentarze:

  1. Post pełen bliskich mi krajobrazów i cudownych cerkiewek. Fajnie, że teraz prawie do każdej można zajrzeć i podziwiać wyposażenie. Ja takiego fartu nie miałem. Z przyjemnością obejrzałem i powspominałem.
    Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  2. Zwiedzanie cerkwi od środka to kwestia chęci i czasu. Od dobrych 10 lat podróżuję po Beskidzie Niskim i poza 1 wyjątkiem nie spotkałem się z zakazem fotografowania, jak to ma miejsce w Czechach i na Słowacji. Żeby wejść do środka cerkwi trzeba czasami poprosić księdza lub kościelnego o otwarcie, przyjść przed lub na koniec mszy albo skorzystać z akcji „obiekty otwarte latem” organizowanej od kilku lat w województwie Małopolskim. Tym sposobem udało mi się zwiedzić kilkanaście cerkwi od środka. Aby zobaczyć większość lub wszystkie trzeba by poświęcić bardzo wiele czasu lub mieszkać w tym regionie.

    OdpowiedzUsuń

Dziękuję za odwiedzenie mojego bloga. Będzie mi miło przeczytać Twój komentarz na temat opublikowanego posta.